Od ponad stu lat Łemkowie spierają się o jedno: czy są osobnym narodem, czy karpacką gałęzią Ukraińców. Spór jest szczery i głęboki — i pewnie się nie skończy.Од понад сто років Лемкы спереют ся о єдно: ци сут окремным народом, ци карпатском галузином Українців. Спір є щирый і глубокый — і певно ся не скінчит.
Ale toczy się nad tym samym ogniem. Ta strona niczego nie rozstrzyga i nikomu nie mówi, kim ma być. Przypomina tylko, że przy tej samej watrze siedzą wszyscy — spod obu chorągwi i bez chorągwi.Але точыт ся над тым самым огньом. Тота сторінка нич не розсуджат і нікому не гварит, ким мат быти. Лем пригадує, же при тій самій ватрі сідят вшыткы — спід обидвох хоругви і без хоругви.
Jedno pytanie, na które nie ma dowoduЄдно пытаня, на котре не ма доказу
Czy łemkowskość to odrębna narodowość, czy część narodu ukraińskiego. Odpowiedź biegnie dziś trzema torami — i każdy z nich jest prawdziwą odpowiedzią prawdziwych ludzi.Ци лемківскіст то окрема народніст, ци часть українского народу. Одповід біжыт ныні трьома дорогами — і кажда з них є правдивом одповідю правдивых люди.
Osobny naródОкремный народ
Karpaccy Rusini — bliscy Ukraińcom, ale własny lud, z własnym językiem literackim. Odrębność podkreśla dziś większość.Карпатскы Русины — близкы Українцям, але свій люд, зо своім літературным языком. Одрубніст підкреслят ныні більшіст.
Część narodu ukraińskiegoЧасть українского народу
Karpacka gałąź Ukraińców, wyrosła z tego samego ruskiego korzenia. Tak czuje część wspólnoty.Карпатска галузь Українців, выросла з того самого руского кореня. Так чуе часть спільноты.
Dziedzictwo i mowa domuДідицтво і бесіда дому
Łemkowskość jako korzenie, kultura i język przodków — w polskim obywatelstwie.Лемківскіст як корінь, культура і язык предків — в польскім горожанстві.
Tego sporu nie da się wygrać, bo to nie spór o fakt, lecz o samookreślenie. Wspólne pochodzenie nie przesądza wspólnej narodowości — a narodowość to nie dowód, który się przedstawia, tylko odpowiedź, którą się daje.Того спору не мож выграти, бо то не спір о факт, лем о самоокресліня. Спільне походжіня не пересуджат спільной народности — а народніст то не доказ, котрый ся предкладат, лем одповід, котру ся дає.
Dlatego to jest przekonanie. Przekonania się nie przelicytowuje i nie zmienia cudzym naciskiem — a cudza odpowiedź nie jest zdradą.Прото то є переконаня. Переконаня ся не переліцытує і не змінят чуджым натиском — а чуджа одповід не є здрадом.
A tego już nikt nie dzieli na półА того юж нихто не дилит на пів
- Jeden korzeńЄден коріньWspólny ruski pień, z którego wyrośli i Łemkowie, i Ukraińcy — dwie gałęzie, nie pień i gałąź.Спільный руский пень, з котрого выросли і Лемкы, і Українці — дві галузи, не пень і галузь.
- Jedna ziemiaЄдна земляŁemkowyna. Beskid Niski, drewniane wsie, ta sama tęsknota za stronami, z których wysiedlono wszystkich jednakowo.Лемковина. Бескид Низкій, деревяны села, тота сама тескнота за сторонами, з котрых вшыткых выселено однако.
- Jedna ranaЄдна ранаAkcja „Wisła” i wcześniejsze wysiedlenia. Nie pytały, kto jak się czuje — dotknęły każdego rodu.Акция «Вісла» і давнійшы выселіня. Не пытали, хто як ся чуе — доткнули каждый рід.
- Jedna mowaЄдна бесідаJęzyk łemkowski. Można się spierać, czy to język, czy dialekt — ale modli się i śpiewa w nim tak samo.Лемківскый язык. Мож ся спереати, ци то язык, ци діялект — але молит ся і співат в нім так само.
- Jeden ogieńЄден огеньWatra, muzyka, drewniane cerkwie, obrzęd i pamięć. Kultura, która nie ma dwóch połówek.Ватра, музыка, деревяны церкви, обряд і памят. Культура, котра не мат двох половин.
Nie odmierza, jak się nazywamyНе одмірят, як ся называме
Deklaracji łemkowskości w spisach powszechnych przybywa — bo ludzie wracają do swojego. To dobra wiadomość i dowód, że wspólnota żyje.Деклярации лемківскости в списах прибыват — бо люде вертают до свого. То добра новина і доказ, же спільнота жые.
Narodowość łemkowską deklaruje dziś 13 607 osób (spis 2021).Лемківску народніст деклярує ныні 13 607 осіб (спис 2021).
A jednak zegar tyka — tylko nie tam, gdzie się go szuka. Przed wysiedleniami Łemkowie liczyli dziesiątki tysięcy w zwartych wsiach Beskidu; dziś są rozproszeni po całej Polsce i w żadnej gminie nie sięgają progu, który dałby dwujęzyczne tablice i język w urzędzie. A językiem w domu mówi już tylko część — UNESCO uznaje go za zagrożony.А єднак годинник тикат — лем не там, де ся го шукат. Перед выселінями Лемкы личыли десяткы тисячи в збитых селах Бескиду; ныні сут розпорошены по цілій Польщи і в жадній ґміні не досягают прогу, котрый дав бы двоязычны таблиці і язык в уряді. А язык дома бесідує юж лем часть — UNESCO го узнає за загроженый.
Ten zegar odmierza jedno: czy zdążymy przekazać komuś ten ogień. Społeczność tak mała nie ma sił na wojnę wewnętrzną. Prawdziwym przeciwnikiem nie jest drugi obóz — jest rozpłynięcie się w większości, które grozi obu tak samo.Тот годинник одмірят єдно: ци здужеме передати комусь тот огень. Спільнота така мала не мат силы на войну внутрішню. Правдивым противником не є другый обоз — є розплыніня ся в більшости, котре грозит обидвом так само.
Nie trzeba się zgadzać, kim jesteśmy, żeby zgodzić się, że chcemy jeszcze być.Не треба ся згоджати, ким сме, жебы ся згодити, же хочеме іщи быти.
Nikt nikogo nie prosi, by przestał być Rusinem, Ukraińcem czy Polakiem łemkowskiego rodu. Prosimy o jedno: żeby samookreślenie przestało być testem lojalności, a stało się prywatną odpowiedzią, którą każdy daje sam. I żeby cudza odpowiedź nie była już powodem, dla którego nie stajemy razem tam, gdzie cel jest wspólny: przy cerkwi, przy cmentarzu, przy języku, przy watrze.Нихто нікого не просит, жебы перестав быти Русином, Українцьом ци Поляком лемківского роду. Просиме о єдно: жебы самоокресліня перестало быти пробом вірности, а стало ся приватном одповідю, котру каждый дає сам. І жебы чуджа одповід не была вецей причином, для котрой не стаєме разом там, де ціль є спільна: при церкви, при цмонтери, при язику, при ватрі.
Bo na końcu wszyscy chcą tego samego — żeby za sto lat ktoś jeszcze rozpalił watrę i wiedział, po co. Reszta to spór o to, jak ten ktoś ma się nazywać. Można go toczyć bez końca, byle nie kosztem samej watry.Бо на кінци вшыткы хочут того самого — жебы за сто років хтоси іщи розпалив ватру і знав, по што. Решта то спір о то, як тот хтоси мат ся называти. Мож го точыти без кінця, лем не коштом самой ватры.
Przy jednym ogniu jest miejsce dla wszystkich imion.При єдным огни є місце для вшыткых имен.
Co znaczy ten podpisШто значыт тот підпис
Nie rozstrzyga sporu i nikogo nie namawia do zmiany zdania. Mówi tylko: jestem za tym, żeby ten ogień płonął dalej — ponad tym, jak się nazwiemy. Każdy kolejny podpis sprawia, że to zdanie jest mniej samotne.Не розсуджат спору і нікого не намавлят до зміны гадкы. Гварит лем: єм за тым, жебы тот огень горів дале — понад тым, як ся называме. Каждый дальшый підпис справлят, же тото реченя є менше самотне.
Głosy są moderowane. Komentarze nienawistne są usuwane.Слова сут модерованы. Ненавистны коментарі сут усуваны.